تغذيه شيرخواران بعد از شش ماهگي

1-تغذيه انحصاري با شير مادر در شش ماه اول زندگي ،براي رشد و تکامل شير خواران کافي است.،و در اين مدت شيرخوار به ماده غذائي ديگري نياز ندارد.
2-شير مادر حاوي مقادير کافي آب است.لذا دادن آب به شيرخوار تا قبل از شروع غذاي کمکي لازم نيست، و حتي  در فصول گرم سال و در مناطق گرمسيري،شير خوار  تا شش ماهگي نياز به آب ندارد.
3-قطره D+A (ترجيحا) و يا مولتي ويتامين به ميزان 25 قطره روزانه از روز چهاردهم بعد از  تولد و تا دو سالگي توصيه مي شود.
4-منظور از تغذيه تکميلي، برنامه ريزي صحيح براي  شروع و تداوم غذاهاي کمکي از شش ماهگي  است.در واقع از اين زمان به بعد شير مادر به تنهايي نياز هاي شيرخوار را بر آورده      نمي کند، و بايستي  تغذيه تکميلي شروع شود. اگرچه در بعضي  شير خواران،تغذيه با شير مادر تا پس از شش ماهگي نيز کافي به نظر مي رسد، ولي به منظور آموزش صحيح و مناسب تغذيه  شروع تغذيه تکميلي  در همه شيرخواران، در اين زمان توصيه مي شود.
5-بطور معمول قطره آهن خوراکي از شش ماهگي آغاز مي شود ،هر چند  بعضي ازپزشکان معتقدند بايستي آهن از زماني که وزن شير خوار به دو برابر وزن تولد  ميرسد،شروع شود.بهتر است قطره آهن در عقب زبان ريخته شود و بعد از آن مقدار کمي آب جوشيده خنک شده( يا آب ميوه بعذ از هشت ماهگي) داده شود . اگر شيرخوار دندان در آورده است دندان ها را بايستي با  مسواک بدون خمير دندان ويا  با پارچه تميزو يا گوش پاک کن مرطوب پاک کرد.قطره آهن تا دو سالگي توصيه مي شود.
6-غذاي خانواده از حدود ده ماهگي شروع مي شود.اين  فاصله چهار ماهه، از شروع تغذيه تکميلي تا شروع غذاي خانواده،فرصتي است که شيرخوار ياد مي گيرد که چگونه ابتدا تغذيه را با غذاهاي نرم تحمل کند و سپس که تدريجا غلظت و حجم غذا افزايش مي يابد ،رفته رفته  بلعيدن  و  جويدن هماهنگ  راياد بگيرد،تا بتواند در ده ماهگي غذاي خانواده را بخورد.
7-بعضي از خانواده ها علاقه دارند،غذاهاي طعم دار وداراي ادويه را قبل از ده تا دوازده ماهگي وحتي گاهي درسه  يا  چهار ماهگي به شيرخوار خود  بچشانند و معتقدند با اين روش   شيرخوا ر آمادگي دريافت غذاي خانواده را پيدا مي کند. ولي اين دسته از والدين بايد بدانند که شروع زودرس غذاهاي ادويه دار  سبب ميشود شيرخوار ميلي به غذاهاي بي نمک و بدون طعم را در شش ماهگي نداشته باشد و غذا هاي مثل سوپ بي نمک وفرني را پس بزند،علاوه بر اين ممکن سبب آلرژي وحساسيت هاي غذائي شود.
8-شروع زودرس غذاهاي کمکي قبل از شش ماهگي سبب کاهش رغبت شيرخوار به شير مادر مي شود  وشيرخوار را از مزاياي شير مادرمحروم مي کند.در ضمن به علت عدم آمادگي دستگاه گوارش وسيستم ايمني احتمال  بروز آلرژي و نيز عفونت و اسهال  افزايش مي يابد.البته ممکن است گاهي اوقات با نظر پزشک تغذيه در برخي نوزادان زودتر ويا ديرتر از موعد شروع شود.
9-اگر غذاي کمکي ديرتر از موعد شروع شود،تمايل کودک به غذاهاي جامد کاهش مي يابد وممکن است سبب کمبود بعضي از املاح مثل روي وآهن شود.
10-بعضي کودکان طي هفته هاي اول شروع غذاي کمکي، تمايلي کمتري به غذاهاي کمکي نشان مي دهند. اگر شيرخوار در اين مدت شير مادر را بخورد،جاي نگراني نيست.
11-غذاهاي کمکي خانگي نسبت به غذاهاي کمکي تجاري ارجحيت دارند. زيرا غذا هاي  تجاري اغلب گران هستند و سلامت مواد اوليه آنها مورد ترديد است،و چون اغلب مخلوطي از مواد غذائي هستند،احتمال آلرژي به آنها زياد است.
12-مادر بايستي قبل از تهيه غذا و نيز قبل از شروع تغذيه شيرخوار دستها ي خود را با آب و صابون بشويد و دست وصورت شير خوار را نيز بشويد.
13-سعي شود به اندازه نياز روزانه ،غذا تهيه شود،واگر بيشتر ازمصرف هر وعده باشد مابقي غذا در داخل يخچال براي 24 ساعت و حداکثر48 ساعت نگهداري شود.
14-تغذيه شيرخوار بايستي در محيطي آرام  وراحت ودر عين حال با صبر وحوصله صورت گيرد. مي توان هنگام تغذيه  براي کودکان صحبت کرد شعر وترانه خواند،لبخند زد. ودر مجموع تجربه اي لذت بخش و توام با شادي  براي شيرخوار بوجود آورد.
15-بهتر است کودک در حالت نشسته  و در مقابل مادر (يا پرستار کودک)قرار گيرد تا احتمال خفگي کمتر شود. در شيرخواراني که قادر به نشستن نيستند مي توان شيرخوار رابا کمک بالش يا متکا  در حالت نشسته قرار داد.مي توان از صندلي هاي مخصوص  تغذيه  استفاده کرد.
16-از تغذيه شيرخوار در حالت خواب آلود و يا در وضعيت درازکش  جدا پرهيز شود.
17-از تغذيه با اصرار و زور جدا پرهيز شود. در مواردي که شيرخوار تمايلي به خوردن ندارد، بايد به او فرصت داده شود و 1 تا 2 ساعت بعد مجددا تغذيه را شروع کنيم.
18-اگر شير خوار از خوردن غذا روگردان است، مي توان با تغيير در ظاهر يا قوام و رعايت تنوع  واستفاده از برخي ادويه جات مجاز براي اين سن(مثل زرد چوبه) ويا چاشني ها (مثل آب ليمو شيرين يا آب نارنج  تازه يا آب هويج) وسبزي هاي خشک سابيده شده کودک را براي خوردن غذا تشويق نمود.
19-اگر کودک  از خوردن غذائي امتناع مي کند،مي توان 1تا 2 هفته بعد مجدد آن غذا را امتحان کرد.
20-عوض کردن محيط ، عوض کردن فرد تغذيه کننده (مثلا مادر بزرگ يا پدر بزرگ و يا خاله) استفاده از موزيک،شعر هاي کودکانه  يا قصه و يا حتي بازي هاي کودکانه متناسب با سن و در مجموع ايجاد محيطي شاد و فرح بخش  رغبت شير خوار را به غذا بيشتر کرد.
21- از حدود 9 تا 10 ماهگي کودک تمايل دارد ،با دست  خود غذا را بردارد. بايد اين اجازه را به کودک داد،ولي نبايد هيچگاه هنگام تغذيه  او را تنها گذاشت.
22-بهترين زمان براي شروع تغذيه (بخصوص در ماههاي اول  شروع  تغذيه)، بعد از  خوردن شير مادر و يا اندکي بعد از  آن است.اگر اين فاصله  زياد  شود، شير خوار وعده  بعدي  شير را نمي خورد ويا به سختي مي خورد.
23-بهترين غذائي که براي شروع تغذيه توصيه مي شود فرني است.روز هاي اول فرني را با 1 تا 2 قاشق  مربا خوري  شروع  مي کنيم و سپس  بر اساس  ميل  شيرخوار  روزانه 1 تا 2  قاشق مربا خوري  اضافه کرد.با اين کار کودک تدريجا تغذيه با قاشق را مي آموزد. مي توان  تدريجا حجم را طي يک هفته تا ده روز  تا 8 تا 10 قاشق مرباخوري  رساند.بهتر است در ابتدا اين ميزان در 1يا2 وعده داده شود. در هفته اول شروع تغذيه مي توان  در ابتدا يا بعد از فرني ، به شيرخوار حريره بادام داد. بادام درختي بر خلاف بادام زميني يا بادام هندي  حساسيت زائي کمي دارد و غذاي مناسبي براي کودک است.
24- در بعضي کودکان که بنظر مي رسد فرني يا حريره بادام دوست ندارند،مي توان يک حلقه موز و ياتکه سيب را رنده نمود وبه فرني يا حريره بادام اضافه کرد. 
25-ممکن است در ابتدا شيرخوار ،غذا را با زبانش به بيرون پس بزند،اين به معني عدم تمايل کودک نيست،بلکه کودک هنوز تغذيه با قاشق مرباخوري را خوب  ياد نگرفته است.
26-به هيچ وجه نبايد غذا را با  بطري  به شير خوار داد، زيرا در اين صورت کودک تغذيه با قاشق را ياد نمي گيرد و در سال هاي بعد تغذيه کودک با مشکل  همراه است.
27-بايستي بين شروع يک ماده غذائي تا ماده غذائي جديد  حداقل 3 تا 4 روز قاصله گذاشت،تا اگر حساسيت به ماده غذائي وجود دارد مشخص شود علت کدام ماده غذائي است.
28-استفاده از مخلوط کن يا آسياب برقي  توصيه نمي شود،  زيرا  سبب نرم شدن بيش از حد غذا مي شود وکودک مهارت  جويدن را فرا نمي گيرد ودر آينده  از  پذيرش  غذاهاي  معمولي  خودداري مي کند. براي نرم کردن غذا بايد  از پشت قاشق ياگوشت کوب فلزي استفاده کرد.بهتر است گوشت را در تکه هاي ريز  ويا به صورت چرخ کرده تهيه کرد،تا پختن آنراحت تر وخوردن آن آسان تر باشد.
29-با شروع تغذيه تکميلي،دادن آب جوشيده خنک شده توصيه مي شود.(جوشاندن آب لوله کشي به مدت  دقيقه کافي است.آب معدني در شيرخواران توصيه نميشود،زيرا املاح موجود در آن مناسب نوزاد نيست.
30-بهتر است هنگام تهيه غذاي کمکي از ادويه جات استفاده نشود،ولي اگر کودک از خوردن امتناع کرد،مي توان از ادويه جات يا چاشني ها مثل آب ليمو ترش يا آب نارنج به مقدار خيلي کم و يا کمي نمک بهره گرفت.
31- در هفته دوم سوپ به رژيم غذاي کودک اضافه مي شود.سوپ نيز بهتر است با 1 تا 2 قاشق مربا خوري شروع شود،و روزانه 1 تا 2 قاشق مرباخوري  اضافه ،تا نهايت به 10 قاشق برسد.  سوپ بهتر است در وعده ظهر و فرني يا  حريره بادام در وعده صبح داده شود. در ابتدا سوپ به صورت  مخلوطي از برنج و گوشت(ماهيچه گوسفندي يا گوشت چرخ کرده گوسفندي و يا سينه يا ران مرغ ) و با غلظتي مشابه ماست،تهيه مي شود و تدريجا هويج و يکي از انواع سبزي ها به آن اضافه مي شود. جعفري،گشنيز،شويد،کرفس، کدو خورشتي يا حلوائي ،لوبيا و يا سيب زميني را مي توان به تناوب استفاده کرد.
32-در هفته سوم ،وعده هاي غذا به سه بار افزايش مي يابد و پوره سيب زميني يا پوره هويج شروع مي شود.بهتر است پوره در وعده عصر داده شود.براي نرم کردن پوره، مي توان از شير مادر، شير پاستوريزه ،کره ،کمي آب مرغ ويا آب گوشت استفاده کرد. در هفته چهارم غذا هاي سه هفته قبل  با غلظت ودر صورت امکان حجم بيشتر داده مي شود.
33-براي افزايش انرژي غذاهاي کمکي مثل پوره،حريره ،سوپ ويا آش مي توان  يک قاشق غذاخوري روغن مايع (زيتون) يا کره  و يا خامه به آن اضافه کرد.
34- در ماه دوم تغذيه مي توان غلظت سوپ را بيشتر کرد. زرده تخم مرغ،جگر،ماست، پنير کم نمک پاستوريزه، خرما،ميوه(موز و سيب ) و يا آب ميوه را مي توان به رژيم غذائي اضافه کرد. تعداد وعده هاي غذا 3 بار در روز است، ولي اگر کودک مايل باشد مي توان 1تا2 ميان وعده را اضافه نمود.مقدار غذاي هر وعده،10 قاشق مربا خوري است که در پايان ماه مي توان بر حسب ميل شيرخوار آن را تا15 قاشق مرباخوري اضافه کرد.
35- زرده تخم مرغ بايستي کاملا پخته و سفت شود.و روز اول به اندازه يک نخود از تخم مرغ را بامقدار کمي شير مادر يا آب جوشيده،نرم وبه شيرخوار مي دهيم.تدريجا مقدار زرده تخم مرغ را زياد مي کنيم.معمولا روزانه نصف زرده تخم مرغ توصيه مي شود ولي کودکاني که زرده تخم مرغ را دوست دارند وبه غذاهاي ديگر کمتر تمايل دارند،ميتوان يک زرده کامل را روزانه توصيه نمود. مي توان در  کودکاني که به زرده تخم مرغ بي ميل هستند،زرده تخم مرغ را  در سوپ رنده کرد. اگر زرده تخم مرغ   خوب  مخلوط شده و به صورت  نيمرو کاملا پخته  شود  بلا مانع  است.از دادن تخم مرغ به صورت نيم پز و عسلي  به شيرخوار پرهيز  شود.
36-بهتر است هفته اي يک بار،بجاي گوشت از جگر سالم گوسفند استفاده کرد.نبايد جگر را بصورت کبابي به شير خوار داد.
37-در ماه دوم تغذيه مي توان بلغور،جو،عدس وياماش را به سوپ اضافه کرد.
38- شروع ميوه جات از اواسط ماه هشتم توصيه مي شود ميوه ها بايد نرم و رسيده باشند. در اين زمان سيب،موز ،هلو ،گلابي ،آلو ،زرد آلو،طالبي ،گرمک و هندوانه را مي توان به رژيم غذائي اضافه کرد.
39- آب ميوه هاي طبيعي  بايستي  در منزل تهيه شود و  از مقدار کم  شروع  و تدريجا  افزايش  مي يابد و تا حداکثر 30 تا 60  سي سي توصيه مي شود.آب ميوه هاي سنتتيک وتجاري توصيه نمي شود.
40- ماست را مي توان  جداگانه و يا همراه با غذا به شيرخوار داد .ماست از يک قاشق مربا خوري  شروع و کم کم اضافه مي شود.همچنين مي توان پنير کم نمک را رنده و داخل سوپ اضافه کرد.
41-خرما يا رطب پوست کنده و بدون هسته بعد از غذا  و بعنوان دسر لذت بخش است.
42-از ماه نهم کودک اين مهارت راپيدا مي کند که با دست خود غذا را بخورد. در اين زمان ضمن اينکه اين اجازه را به کودک  ميدهيم تا با انگشت تکه هاي غذا را بر دارد، بايستي مراقب شيرخوار نيز  باشيم.
43-در ماه هاي  نهم ودهم کودک مي تواند غذاهاي غليظ تر مثل حليم وپلو را بخورد.در اين زمان اضافه کردن ذرت،نان ،ماکاروني ،رشته فرنگي ويا سايرحبوبات (بجز نخود ولپه) بلا مانع است.
44-بهتر است پلو بصورت کته( کته مرغ يا ماهيچه)داده شود.مي توان از آب گوشت يا مرغ  و يا ماست براي نرم کردن ان استفاده کرد.
45-دادن تکه هاي از نان يا بيسکويت جهت افزايش مهارت  جويدن وبلعيدن هماهنگ  ، توصيه مي شود ولي بايستي مواظب شيرخوار باشيم  تا تکه هاي نان يا بيسکويت سبب خفگي کودگ نشود.در صورت بروز چنين مشکلي بايستي سريعا کودک  را به روي شکم بر گردانيم طوري که دستهاي مادر يا پدر زير شکم کودک قرار گيرد و با کف دست ديگر روي پشت شيرخوار بزنيم تا غذا وارد محوطه دهان کودک شود ،سپس آن را خارج کنيم.
46- در ماههاي 11و 12  افزايش غلظت وقوام  وتنوع غذا ها به مهارت جويدن وبلع کودک کمک مي کند،بخصوص که اغلب شيرخواران در اين زمان دو تا چند دندان دارند .وعده هاي غذائي به 4 وعده همراه با دو ميان وعده  افزايش مي يابد.
47-در اين ماهها ميتوان از غذاي خانواده استفاده کرد ولي بايستي قبل از اضافه کردن ادويه جات ونمک،غذاي شيرخوار را جدا کرد و با نمک و ادويه جات کم آن را تهيه  نمود.